- ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ: ಡಾ. ಶಾಲಿನಿ ರಜನೀಶ್, ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವವಾದ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ರಾಜಪರಂಪರೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ವೈಭವಗಳ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ನಾಡಹಬ್ಬ ದಸರೆಯ ಮಹತ್ವ, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಇಂದಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಾ. ಶಾಲಿನಿ ರಜನೀಶ್ ಅವರು ಸಮಗ್ರ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ದಸರೆಯ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನ್ಯತೆ:
ದಸರಾ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾರಂಪರಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯವಾದುದು. ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವವು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ಅನನ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) 2008ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ‘ಮಾನವೀಯತೆಯ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ನಾಡಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿ, ದೇವಿ ಆರಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ ಅಧಿದೇವತೆ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಲೋಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ದೇವಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶೈಲಪುತ್ರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀ ಸೇರಿದಂತೆ ನವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಿತ್ತಳೆ, ಬಿಳಿ, ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಹಸಿರು ಮುಂತಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗಳ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ‘ಅಪರಾಜಿತಾ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕಿದೆ.
ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ:
ದಸರೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವೋಪೇತ ದಸರಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಶ್ರೀ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು 1610ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು. ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಕಾಲದ ವೈಭವವನ್ನು ಕವಿ ಗೋವಿಂದವೈದ್ಯರು ‘ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ವಿಜಯ’ದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಮಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ 1799ರಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ನವಚೈತನ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರು ಬೆಳ್ಳಿಯ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರು, ದರ್ಬಾರ್, ಚತುರಂಗಬಲ ಆಯುಧಪೂಜೆ (32 ಆಯುಧಗಳ ಪೂಜೆ) ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ರತ್ನಖಚಿತ ಸ್ವರ್ಣ ಸಿಂಹಾಸನ ಮತ್ತು ದೀಪಾಲಂಕಾರದ ಬೆಡಗು:
ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ರತ್ನಖಚಿತ ಚಿನ್ನದ ಸಿಂಹಾಸನ. ‘ಸ್ವರ್ಣಕಲಾ ನಿಪುಣ’ ಸಿಂಗಣ್ಣಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡ ಈ ಸಿಂಹಾಸನವು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ದರ್ಪಣ ಸುಂದರಿಯರು ಮತ್ತು ಮುತ್ತು-ರತ್ನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಸೆಸ್ಕ್ (CESC) ವತಿಯಿಂದ ನಗರದ ಸುಮಾರು 130 ರಿಂದ 136 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ 118 ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳಿಂದ ನಯನಮನೋಹರವಾಗಿ ಶೃಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 75ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಲ್ಇಡಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ 21 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮೈಸೂರು ಬೆಳಕಿನ ನಗರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಜಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಾಡಹಬ್ಬದ ಸಮನ್ವಯ:
1969ರ ಬಳಿಕ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಪಡೆಯಿತು. ಒಂದೆಡೆ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗೆ ರಾಜಮನೆತನವು ಖಾಸಗಿ ದರ್ಬಾರ್, ಪೂಜಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ‘ನಾಡಹಬ್ಬ’ವಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.
ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಅರಮನೆಯ ಬಲರಾಮ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಧ್ವಜ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ 24 ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳ ಗೌರವದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ‘ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ’ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. 750 ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕದ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾದ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಗಜರಾಜ ಸಾಗುವ ದೃಶ್ಯ ಅನುಪಮ. 14 ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು, ಸ್ತಬ್ದಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ಕಲಾತಂಡಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಧುನಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸೊಗಡು:
ದಸರೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಜನಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿಸಲು ಹಲವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಯುವ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಯುವ ದಸರಾ: ಮಾನಸಗಂಗೋತ್ರಿಯ ಬಯಲು ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಲಾವಿದರ ‘ಯುವ ಸಂಭ್ರಮ’ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ತಾರೆಯರ ಸಮಾಗಮದ ‘ಯುವ ದಸರಾ’ ಯುವಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಕರಾವಳಿಯ ಕಂಬಳ: ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕರಾವಳಿಯ ಜಾನಪದ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ ‘ಕಂಬಳ’ವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಸಾತಗಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದು ದಸರೆಯ ವಿಶೇಷ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ.
ಮೇಳಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು: ಆಹಾರ ಮೇಳ, ರೈತರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಕೃಷಿ ಮೇಳ, ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಫಲಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಶತಮಾನಗಳ ಪರಂಪರೆಯ ‘ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬ’ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ‘ಮಕ್ಕಳ ದಸರಾ’ ಹಬ್ಬದ ಮೆರುಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಪಂಜಿನ ಕವಾಯತು: ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ, ಅರಮನೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿದರೆ, ವಿಜಯದಶಮಿಯ ರಾತ್ರಿ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ ಬೈಕ್ ಸ್ಟಂಟ್ಸ್, ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಲೇಸರ್ ಶೋ ಒಳಗೊಂಡ ರೋಮಾಂಚಕ ‘ಪಂಜಿನ ಕವಾಯತು’ ದಸರೆಗೆ ಭವ್ಯ ಮುಕ್ತಾಯ ಹಾಡುತ್ತದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜನಪದದ ಜೀವಂತ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರದ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಇಂದಿನ ನಾಡಹಬ್ಬದವರೆಗಿನ ಈ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲರೂ ಆಗಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲೇಖನದ ಮೂಲಕ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Join our WhatsApp Channel
